Kiểm chứng thêm một tiên đoán của Einstein

Một trong những tiên đoán cuối cùng chưa được kiểm chứng của thuyết tương đối rộng nay đã được thừa nhận: Trái đất quay làm xoắn không – thời gian. Các phép đo chính xác đầu tiên của hai nhà nghiên cứu vừa đưa ra kết quả đó.

Với bằng chứng này, Ignazio Ciufolini tại đại học Lecce, Italy và Erricos Pavlis tại đại học Maryland ở Baltimore đã đến đích trước hành trình của tàu Gravity Probe B trị giá 700 triệu USD, được phóng đi hồi tháng tư vừa qua nhằm kiểm nghiệm độ chính xác của thuyết tương đối rộng.

Thuyết tương đối rộng của Einstein giả định rằng không gian và thời gian tạo nên một cấu trúc mà sự có mặt của một vật thể sẽ khiến cấu trúc đó oằn xuống.

Lý thuyết cũng ngụ ý một vật thể nặng khi quay sẽ kéo lê và vặn xoắn không gian xung quanh nó giống như kiểu một con quay đặt trên đĩa mật – hiện tượng còn được biết đến với tên gọi hiệu ứng Lense-Thirring, hay quen thuộc hơn là ‘frame-dragging’, do hai nhà vật lý Áo Joseph Lense và Hans Thirring đề xuất năm 1918.

xoan-khong-gian

Các nhà nghiên cứu đã đo được hiện tượng không gian oằn xuống trước “sức nặng” của trái đất, nhưng hiệu ứng vặn xoắn thì chưa hề phát hiện trực tiếp. Đến nay, họ vẫn chưa có được những phương tiện đủ chính xác để tính toán những dao động tí hon này.

Người ta chỉ dự đoán rằng về lý thuyết, nếu tấm thảm không gian xung quanh trái đất quả thực bị kéo lê và vặn xoắn, thì các vệ tinh sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự biến dạng đó.

Mới đây, sau 11 năm quan sát sự chuyển động của hai vệ tinh quay quanh trái đất (LAGEOS và LAGEOS 2), Ciufolini và Pavlis đã tìm thấy mỗi vệ tinh lệch đi khoảng hai mét mỗi năm, do không gian bị xoắn lại bởi sự quay của trái đất chúng ta.

Nhóm nghiên cứu cho biết kết quả của họ bằng 99% giá trị dự báo của thuyết tương đối, với sai số tới 10%. “Đây là phép đo chính xác đầu tiên về hiện tượng frame-dragging”, Neil Ashby, một nhà vật lý tại đại học Boulder, bang Colorado (Mỹ) nhận định.

Tuy nhiên, vài nhà khoa học nghi ngờ độ chính xác của phép đo này. “Một trong những khó khăn là phải tách được hiệu ứng vặn xoắn ra khỏi ảnh hưởng to lớn của lực hấp dẫn trái đất”, Clifford Will, chủ tịch nhóm cố vấn của NASA cho dự án Gravity Probe B, nhận xét.

Nếu trái đất cân xứng hoàn hảo, phép đo hiệu ứng vặn xoắn sẽ rất dễ dàng. Nhưng vì bề mặt trái đất mấp mô lồi lõm nên sản sinh ra trường hấp dẫn không đều nhau, và hiện tượng này đẩy các vệ tinh lệch đi xa nhiều hơn so với hiệu ứng frame-dragging, Will cho biết.

Để tách biệt hai hiệu ứng này, Ciufolini và Pavlis đã sử dụng một bản đồ trường hấp dẫn của trái đất do tàu GRACE (*) của NASA, phóng lên hồi tháng 3/2002, cung cấp. Song các nhà nghiên cứu cho rằng điều đáng nói là ngay cả mô hình trường hấp dẫn của GRACE cũng chưa chắc chắn có chính xác tuyệt đối hay không.

Dù sao đi nữa, thí nghiệm của tàu Gravity Probe B vẫn được đặt nhiều hy vọng hơn, bởi nó có khả năng đo đạc chính xác tới 1%. Về phía các nhà vật lý, họ không tin rằng tất cả các thí nghiệm này có thể lật ngược được thuyết tương đối, nhưng khẳng định sự xác nhận mới là cần thiết.

Bài của Thuận An trên VnExpress.net

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: