Đừng trách các nhà khoa học nữa!

Tôi biết một người có bằng tiến sĩ tại một trường đại học có tiếng ở Mỹ. Khi về nước, anh chỉ có một ước mơ rất đơn giản: làm việc và sống được bằng nghiên cứu khoa học. Khi đó anh rất tự tin vào những gì mình đã học được có thể đóng góp và tạo ra những thay đổi tích cực cho khoa học nước nhà.

Sau hơn một năm bắt tay vào thực hiện các đề tài khoa học cấp bộ, nhà nước, bên tách cà phê, anh chia sẻ: “Tôi thấy người nước mình thực sự không trọng dân trí thức!”

Dù đã có những trải nghiệm thực tế, nhưng câu nói của anh làm tôi thấy có phần xót xa. Đồng ý rằng các ngành khoa học của chúng ta ‘sinh sau đẻ muộn’, và không nhất thiết phải bắt đầu từ con số 0. Nhưng nếu muốn ‘đi tắt đón đầu’ thì chúng ta phải học để biết ‘đi tắt’ ở đâu, và ‘đón đầu’ như thế nào.

Một khi nền tảng khoa học không có thì mọi thứ chúng ta tiếp thu, ứng dụng được đều chỉ là bề nổi, phần ngọn. Chính vì không làm tốt điều đó nên nước ta cứ mãi tụt hậu, luôn phải chạy theo các nước khác.

Xem lại các dữ kiện tôi mới thấm thía điều mà anh tiến sĩ than thở. Ngân sách hàng năm dành cho nghiên cứu khoa học đã khiêm tốn (chỉ chiếm 0,5% GDP), lại còn luôn bị cắt xén, thất thoát ở các cấp.

Nếu muốn được duyệt một đề tài nghiên cứu có sử dụng ngân sách nhà nước, thì chi phí ‘chạy chọt’ đôi lúc lên đến vài chục phần trăm ngân sách của đề tài. Thời gian bỏ ra để ‘hợp thức hóa’ số tiền bị cắt xén này hầu như chiếm gần hết thời gian của đơn vị nghiên cứu. Điều này làm cho các sản phẩm đầu ra không đáng tin cậy hay ở dạng nửa vời.

Thật đáng buồn khi nhiều ‘nhà nghiên cứu’ bỗng nhiên trở thành ‘nhà chạy dự án’ chuyên nghiệp. Việc xem các đề tài nhà nước như những chiếc bánh cho các cá nhân và đơn vị cải thiện thu nhập, khiến cho đất nước ta luôn vắng bóng các công trình tầm cỡ.

Sự thiếu hụt các cơ chế giám sát, tính minh bạch trong nghiên cứu khoa học là nguyên nhân làm cho phần lớn các đề tài khoa học của ta không có tính ứng dụng trong thực tiễn. Thế nhưng chúng vẫn được phê duyệt và nằm bám bụi trên các giá sách vốn đã dầy bụi ở các cơ quan nhà nước. Chuyện dẫu có thế nào thì cũng không ai phải chịu trách nhiệm cho tình trạng này

Những người làm khoa học không chuyên thì sao? Sự cứng nhắc, rập khuôn và giáo điều trong các cơ quan chức năng, cộng với tính sính ngoại, coi thường khả năng ‘người nhà mình’ đã khiến cho nhiều nông dân và doanh nhân Việt Nam phải ngửa mặt kêu trời.

DungTrachNKH

Những vụ nông dân nghiên cứu sáng tạo, hay mới đây là sự kiện hai cha con nông dân sang nước ngoài cải tiến công nghệ cho nước bạn có làm các nhà quản lý của ta chua xót, động lòng? Hay sức ép từ dư luận trong những ngày qua chỉ như hòn đá ném xuống ao bèo. Tròng trành một tí, rồi lớp bèo dày cộp kia lại lặng ngắt mênh mông.

Số liệu thống kê cho thấy, trên 90 triệu dân nước ta có tới hơn 100 nghìn thạc sĩ (trình độ nghiên cứu viên), và hơn 25 nghìn tiến sĩ. Những con số ấn tượng này làm tôi suy nghĩ về một nhận định của anh tiến sĩ kia rằng “Trí thức Việt không được trọng dụng, mà chỉ dùng để trang trí mà thôi!” Nếu thực sự chỉ dùng để trang trí, thì nước ta đã lãng phí một nguồn lực rất lớn để thỏa mãn cho thứ sĩ diện hão – giải quyết khâu oai.

Nếu không phải chỉ để khoe thì tại sao hàng năm, Việt Nam có số lượng ấn phẩm khoa học được duyệt và đăng trên các tạp chí khoa học hàng đâu thế giới chỉ bằng 1/5 Thái Lan và 1/10 Singapore. Riêng trên tạp chí Nature, trong 10 năm qua, chúng ta chỉ có 5 ấn phẩm khoa học được đăng.

Đồng ý rằng nước ta có nhiều người lấy bằng tiến sĩ chỉ để oai, nhưng con số 9.000 GS, PGS – với phân nửa là tiến sĩ đang làm giảng viên tại các trường đại học, hay nghiên cứu viên tại các viện nghiên cứu – đang làm gì và được dùng vào việc gì? Hay là phong hàm cho họ chỉ để làm đẹp cho đội ngũ, đội hình?

Chúng ta còn thiếu rất nhiều thứ để trở thành một nền khoa học tiên tiến. Cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, rồi ngân sách cũng có thể có được, nhưng điều quan trọng và cấp thiết hơn lúc này là: chúng ta cần phải xác định được mình muốn gì? Ưu tiên gì? Kế hoạch như thế nào?

Chỉ khi những người có trách nhiệm hiểu được rằng: khoa học là con đường nhanh nhất để thay đổi vị thế đất nước, rằng đất nước ta không thiếu vắng nhân tài, rằng phải có tinh thần cầu người hiền, dám chịu trách nhiệm, bao dung, không đố kị, cộng với tâm thế vì đại cục thì tài năng của các nhà khoa học nước ta mới ‘nở hoa’ được.

Hơn hết là dụng nhân như dụng mộc, hãy để họ về đúng với vai trò của mình, để họ được sống, làm việc và cống hiến theo đúng khả năng của mình. Tạo dựng một môi trường khoa học trong sáng, khơi dậy khát khao cống hiến, và trên hết là muốn lắng nghe và hành động cùng họ… Làm được như thế sẽ hội tụ được nguồn “nguyên khí quốc gia”, là động lực thúc đẩy đất nước cất cánh bay cao.

Còn hiện tại, không phải chúng ta không muốn sử dụng nhân tài, mà là chúng ta không có khả năng sử dụng họ. Nên làm ơn, đừng trách các nhà khoa học nữa!

 Theo Trần Văn Tuấn – Vietnamnet.vn

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

Đã đóng bình luận.

%d bloggers like this: