Lạm phát và chuyện lời ăn lỗ dân chịu

Tại sao tôi làm việc chăm chỉ mà vẫn khó khăn, thiếu ăn thiếu mặc, không có nhà để ở? Tại sao tôi làm việc vất vả, ngày nào đi làm về cũng chỉ muốn nắm vật ra giường, mà vẫn cảm thấy đời không có lối thoát? Không có được sự tự do về tài chính để có được cuộc sống gọi là bình bình?

Đó là cảm nhận của một cá nhân, còn các chuyên gia kinh tế, trên các diễn đàn, lo ngại rằng Việt Nam sẽ rơi vào thập kỷ mất mát . Vậy thập kỷ mất mát là gì? Nếu điều đó xảy ra thì ai lợi, ai thiệt? Sau đây ta sẽ cùng tìm hiểu.

Trước hết ta cần nhớ rằng, ở nền kinh tế thị trường, tiền và hàng hóa liên kết với nhau qua hệ thống giá, khi hệ thống giá ổn định thì ta có mặt bằng giá. Dựa trên hệ thống giá này các chủ thể kinh tế có thể cung ứng cho thị trường sản phẩm và tính được hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế làm cho tiền và hàng hóa giữ được tỷ lệ, tức là giữ được giá. Ví dụ tôi vay ngân hàng 100 triệu đi chăn nuôi gà, tôi làm ăn hiệu quả tức là tạo ra số gà tương ứng với số tiền (cả tiền lãi), và đồng tiền giữ giá.

1. Phá sản và lạm phát

Khi một chủ thể làm ăn ngoài vốn tự có, họ thường huy động tiền từ các chủ nợ (ngân hàng, hoặc chứng khoán), nếu làm ăn hiệu quả thì họ có tiền và chủ nợ cũng có đồng lãi. Nếu họ làm ăn không hiệu quả dẫn đến không thu đủ tiền để trả nợ thì họ buộc phải tuyên bố phá sản, lúc bấy giờ chủ thể kinh tế và chủ nợ chia nhau khoảng lỗ.

Ví dụ vì một lý do nào đó – dịch bệnh chẳng hạn – gà chết sạch, tôi không bán được gà để thu tiền trả nợ, tôi phải tuyên bố phá sản. Lúc bấy giờ tôi và chủ nợ cùng mất vốn cho phi vụ làm ăn này. Lúc này hàng không có, tiền cũng không thêm nên tiền vẫn giữ giá. Kinh tế thị trường là lời ăn lỗ chịu, chủ nợ cũng phải chấp nhận cuộc chơi này. Chính điều này làm cho bên cho vay rất cẩn trọng trong việc cho người khác vay tiền làm ăn.

Trong trường hợp tôi là con quan chức cỡ bự – cậu ấm Vinashine chẳng hạn – tôi đến ngân hàng vay 100 tỷ để nuôi gà. Tiền rút ra, tôi lại quả cho các vị ở đây 20 tỷ, ăn chơi xả láng 50 tỷ. Còn 30 tỷ tôi mua vài cái chuồng gà ộp ẹp của anh hàng xóm và vài trăm con gà rù về nuôi, cho ăn thất bát cho có việc để báo cáo. Đến hạn trả nợ tôi tuyên bố phá sản, ngân hàng tiếp quản, bán phát mãi chuồng gà tôi được 1 tỷ, mất vốn 99 tỷ.

Lẽ ra theo nguyên lý thị thường những khách hàng cho tôi vay phải mất đứt khoản tiền này nhưng vì tôi là cậu ấm và chủ nợ không chấp nhận mất vốn nên được ông bố quyết định tái cơ cấu 99 tỷ đó thành trái phiếu trả dần trong 12 năm với lãi suất x%. Đây có thể gọi là cách khoanh nợ và đẩy nợ cho các thế hệ tương lai trả dần.

Đó là khoản nợ ngân hàng tư nhân hoặc quốc tế, nếu tôi vay ngân hàng quốc doanh thì khỏe nữa. Ông bố tôi chỉ việc ký cái rẹt xóa nợ và lệnh cho NHNN tái cấp vốn cho khoản bị mất trên. Chẳng ai thiệt trong vụ này nên chắc chắn không ai lên tiếng phản đối, có thiệt là thiệt thằng dân nhưng dân là thằng rất mông lung.

Nếu ai theo dõi kinh tế Việt Nam thì sẽ biết vở diễn khoanh nợ và xóa nợ xảy ra rất nhiều lần cho các cậu ấm giống tôi – doanh nghiệp quốc doanh. Và thế là một lượng tiền mới được đưa vào lưu thông, mà không có vật chất làm ra trong xã hội nên đồng tiền mất giá. Đây là lí do làm vàng tăng từ 500k/chỉ lên 4,5 triệu/chỉ, thịt từ 30k/ký lên 100k/ký. Lạm phát là thuế đánh trên toàn dân, mọi người chịu một ít. Ai có tiền nhiều mất nhiều, ai có ít mất ít. Công nhân viên chức thì tô cơm bị vơi mất đi một phần vì sức mua giảm.

2. Bong bóng và suy thoái

Hiện nay loại cậu ấm như tôi hoặc họ hàng của tôi rất nhiều, chúng tôi ùn ùn đến ngân hàng ký giấy vay, rút tiền ra ăn chia như trên, lúc này món đầu tư không phải gà mà là nhà đất. Vài năm trước đây chúng tôi tạo ra vui vẻ cho cả xã hội, ai ai cũng có tiền. Một số lớn đã nhanh chóng chuyển tiền sang khoảng có giá trị thực hơn là vàng và đôla để gửi ra nước ngoài.

Bằng cách mua bán, thế chấp, vay mượn quay vòng như vậy chúng tôi đã cùng nhau đẩy giá nhà đất lên vài lần so với giá thực. Đó là bong bóng giá tài sản. Cuộc vui nào rồi cũng tàn, và giờ thời điểm đó đã đến. Tàn cuộc là khoảng nợ tầm 2 triệu tỷ (100 tỷ $) trong đó khoảng 500.000 tỷ (25 tỷ $) là khoản mất đứt như 99 tỷ trong phi vụ nuôi gà trên.

Đúng theo nguyên lý thị trường chúng tôi phải giao lại cả vốn lẫn lãi cho ngân hàng, nhưng ở Việt Nam thì lại khác. Ở Việt Nam chỉ có chúng tôi có súng, và tất nhiên chúng tôi không thể tự bắn vào chân mình. Hiện tại chưa ai đủ sức để buộc chúng tôi phải làm cái việc đau đớn đó.

Xin lỗi các bạn là chơi không đẹp “lời ăn lỗ chịu” nhưng vì tương lai mình và con cháu, chúng tôi buộc phải tiến hành theo hai cách trên, đó là đẩy nợ vào tương lai để mọi người cùng trả hoặc xóa nợ, bơm tiền tạo lạm phát để mọi người đưa vai vào gánh giúp chúng tôi.

Khi nền kinh tế tạo bong bóng, những đối tượng hưởng lợi đã rút tiền đi mua sắm vàng, ngoại tệ. Nền kinh tế không chấp nhận phá sản để chủ nợ mất vốn thì sẽ tạo ra suy thoái.

3. Thập kỷ mất mát

Tiến trình như phân tích trên, Việt Nam chắc chắn sẽ đi vào thập kỷ mất mát. Thập kỷ là thời gian cần có để làm cho bong bóng bất động sản xì hơi xẹp vừa phải, đủ để cả đất nước lao động tạo ra thặng dư của cải để trả món nợ hiện nay thay vì phải phá sản.

Trong 10 năm tới hàng triệu người Việt Nam lao động quần quật nhưng gần như chỉ đủ ăn, dù đồng lương danh nghĩa có thể tăng. Thặng dư thực chất của sức lao động đã bị bòn rút qua lạm phát hoặc qua thuế để trả các khoản nợ khổng lồ hiện nay. Đây là trường hợp may mắn kinh tế tăng trưởng để mọi người có cơ hội nai lưng ra cày trả khoản nợ chung.

Trường hợp như vậy là rất hiếm vì quá trình xử lý bong bóng không qua phá sản, thường dưới sức mạnh của lợi ích phe nhóm sẽ làm cho nguồn tiền tiếp tục chảy vào nuôi các “xác sống” như Vinaline, Vinashine…, làm cho nền kinh tế suy thoái sâu hơn, làm thời gian trả nợ dài hơn có thể đến vài ba thập kỷ. Đây là kịch bản tệ hơn cả “bẫy thu nhập trung bình” – vốn là làm hoài mà không khá do năng suất và chất lượng thấp.

Hiện nay tôi hơn 30 tuổi, nếu không gì xảy ra, trong 20 năm tiếp theo, tôi và hàng triệu người khác làm ra của cải để trả cho các món nợ khổng lồ mà các đại gia mới nổi vài năm gần đây có được nhà lầu xe hơi gây ra. Lẽ ra, đúng nguyên tắc của trời đất (nguyên tắc thị trường) họ phải nghèo đi nhưng không, họ đã khôn khéo dựa vào quyền lực chính trị để chuyển các hóa đơn thanh toán cho chúng tôi trả trong 20 năm tới.

Cuộc đời mình xem như phấn đấu làm lụng để trả nợ cho người khác. Cốc mò cò xơi, thật bất công!

Nguyễn Văn Thạnh

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

Đã đóng bình luận.

%d bloggers like this: