Phân biệt các loại “thức”

Việc đầu tiên để tìm hiểu một ngành nghề là tìm hiểu các thuật ngữ chuyên môn của ngành nghề đó. Cũng như vậy đối với cuộc sống, việc đầu tiên để tìm hiểu cuộc sống là tìm hiểu nghĩa của các từ ngữ – khái niệm. (*)

Hãy thử tưởng tượng một đứa trẻ con nói một câu già dặn, ta biết ngay là cháu nói cảm tính. Vì cháu chưa hiểu nghĩa của từ mà vẫn dùng từ. Nhưng trẻ con không thể như thế được, vì hiểu nghĩa của từ là đã hiểu đời rồi.

Chúng ta có các loại thức sau: tiềm thức, kiến thức, học thức, ý thức, nhận thức, trí thức và tri thức:

Phan-biet-cac-loai-thuc

Thức
Thức là biết, nhận biết, nhận ra… Hiểu là thấy mà nhận ra, nhận biết mà phân biệt được.

Tiềm thức
Tiềm là ngầm, ở ẩn… Tiềm thức là những điều biết ẩn sâu bên trong một người, do người đó vô tình hoặc cố tình ghi lại rồi quên đi, rồi lúc nào đó dùng đến hoặc bật ra, mà chính người đó cũng bất ngờ.

Kiến thức – như học thức
Kiến là gặp, thấy… Kiến thức hiểu là những điều một người gặp, thấy rồi nhận biết, nhận ra và phân biệt được. Học sinh đến trường là để học kiến thức, thấy càng nhiều thì kiến thức càng nhiều.

Học sinh Việt Nam toàn được thấy qua sách vở, chứ không được thấy ngoài thực tế, nên kiến thức của họ phần nhiều là “kiến thức sách vở”, không dùng được nhiều. Nếu kiến thức là thấy mà biết, thì học thức là học mà biết.

Trí thức
Trí hiểu là có khả năng nhận biết, tư duy, ghi nhớ và phán đoán. Trí thức là người có những khả năng đó, rồi lại được học, tự học nên tích lũy được kiến thức. Nhiều ít tùy người.

Trí thức theo cách định nghĩa mới của đảng, là phải có bằng cấp và là một trong các đội ngũ xây dựng đất nước – cùng với công nhân, nông dân, doanh nhân và lãnh đạo.

Nhận thức – cao hơn ý thức
Nhận là biết theo nghĩa để nhận ra, nhận biết… Nhận thức là biết theo nghĩa để áp dụng, như nhận ra đồ của mình, nhận người thân khi đón ở sân bay… Công nhận hay phủ nhận cũng nằm trong trường hợp này. Ví dụ: khi một cán bộ trẻ làm sai, cán bộ cấp trên nói: “Do anh ta nhận thức chưa đầy đủ “.

Ý hiểu là ý nghĩ. Ý thức là trước khi làm việc gì đó, một người sẽ dùng kiến thức của mình để nghĩ xem việc làm đó là đúng hay là sai. Ví dụ: khi đứa con làm việc sai trái, người mẹ bảo: “Con thật là vô ý thức!”. Tức là trước khi cháu làm việc đó, nó đã không suy nghĩ. Nhận thức dành cho người lớn, việc lớn. Ý thức dành cho trẻ con, việc nhỏ.

Tri thức
Tri là biết theo nghĩa hiểu. Tri thức cao hơn kiến thức. Kiến thức là từ thấy sang biết, thì tri thức là từ biết sang hiểu. Người có tri thức biết những điều mình biết, thông hiểu và cải tạo được kiến thức.

Kiến thức là của anh học trò, còn tri thức là của người thầy. Kiến thức là của anh công nhân, còn tri thức là của kĩ sư. Học trò giải các bài toán, còn thày ra các bài toán. Công nhân sản xuất cái máy bay, còn kĩ sư tìm cách thay vỏ máy bay bằng vật liệu nhẹ hơn.

Tri thức là cao nhất trong các bậc thức. Khi anh học trò thấy nhiều, anh ta có kiến thức. Đến khi anh ta làm, anh đã áp dụng những kiến thức của mình, dần dần anh ta nhận ra điều mình biết, cải tạo được chúng thì anh vươn tới tầm tri thức.

Kết thúc
Hôm rồi tôi có xem lại buổi tọa đàm “Nhận diện nhân tài” trong loạt chương trình “Đối thoại chính sách” của VTV. Trong buổi đối thoại, ở phút thứ 10 giây 56, một nguyên lãnh đạo của ta có nói một câu: “Như thế là anh ta có trí thức” – (10′:56″).

Ngài nguyên lãnh đạo kia khi nói câu đó là ngài chưa hiểu nghĩa của từ. Chưa hiểu nghĩa của từ là chưa hiểu đời. Chưa hiểu đời mà lại được làm lãnh đạo là một điều nguy hiểm. Việt Nam ta có rất nhiều người nguy hiểm!

—–
(*) – Dành cho nhà ngôn ngữ học. Từ không phải là khái niệm, bài viết này giải thích.
Tiếng Việt cần thêm từ “biệt từ” để dùng cùng với từ “thuật ngữ”. Vì có những đơn vị từ chuyên môn chỉ là từ, không phải là ngữ. Ví dụ: lãi suất, lạm phát là hai biệt từ của ngành kinh tế, còn “tổng sản phẩm quốc nội” (GDP) là thuật ngữ của ngành này.

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

2 Responses to Phân biệt các loại “thức”

  1. Thái Hòa says:

    Tâm thức
    Tâm là tim, người xưa nghĩ con người suy nghĩ bằng tim, nên đó còn là tâm tư, suy nghĩ, lòng dạ… Tâm thức là những điều biết và suy nghĩ của con người thiên về yếu tố tình cảm. Thiên về lý trí gọi là linh tính. Tâm thức là một phần của tiềm thức.

    Thường thức
    Là những kiến thức thông thường, cơ bản của các lĩnh vực trong cuộc sống mà người bình thường biết và mặc định người khác cũng biết. Đó là những kiến thức như: mặt trăng tròn, nước biển mặn, Ai Cập ở châu Phi hay nước sôi ở 100*C…

  2. Ha says:

    Ôi!
    Đọc để được hiểu biết thêm cho rõ ngọn ngành, Những lời giải thích thật rõ ràng, dễ hiểu, mà lại cũng thâm thúy vô cùng!!!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: