Điểm chung của Brexit và Donald Trump

Trump và người đồng cấp của ông ở Anh, lãnh đạo đảng Độc lập UK (UKIP) Nigel Farage, không phải trỗi dậy từ hư không. Cả hai đều là những người giàu có tận dụng được sự căm phẫn sâu sắc của những cử tri thuộc giai cấp lao động và trung lưu, mặc dù một vài trong số đó trước đây thường ủng hộ các đảng cánh tả.

Ông Trump đã khắc họa bức tranh ác mộng về một nước Mỹ bị tràn ngập bởi những tội phạm người Mexico và những phần tử khủng bố Hồi giáo cực đoan. Đảng UKIP đã in những áp-phích vận động cho thấy hàng ngàn người tị nạn da màu đang xếp hàng để vào Slovenia, một thành viên của EU, kế bên dòng chữ “Điểm giới hạn: EU đã làm tất cả chúng ta thất vọng.”

Một nhân tố khác cùng ảnh hưởng đến sự trỗi dậy của cả hai người là sự phân biệt chủng tộc, hay chính xác hơn là việc ưu đãi dân bản xứ (so với người nhập cư). Nhưng phân biệt chủng tộc và chủ nghĩa dân tộc đều đã tồn tại từ trước, và những kẻ muốn tận dụng nó cũng vậy. Trong các nền dân chủ khỏe mạnh, những kẻ gây rối như thế thường chỉ ở ngoài lề.

***

Trong lịch sử, việc chuyển đổi các đảng phái cấp tiến ở cánh hữu (và cánh tả) thành các phong trào lớn cần một thảm họa, như là chiến tranh hay là một đợt suy thoái kinh tế. Châu Âu vào đầu thế kỷ 20 đã chứng kiến cả hai, với hậu quả rất lớn. Sau Thế chiến I, sự xuất hiện của nền dân chủ xã hội, hệ thống kinh tế xã hội mà phần lớn các quốc gia phương Tây sử dụng, đã đem đến mức sống ngày càng tăng, và điều này đã giúp hạn chế ảnh hưởng của những thành phần cực đoan.

Nếu sự sung túc không được chia sẻ đồng đều – và thực tế là như vậy – thì các quy chuẩn về công bằng xã hội và các hệ thống thuế nhằm tái phân phối thu nhập cũng giúp làm dịu bớt những bất công, đi cùng với chủ nghĩa tư bản thị trường tự do. Nhưng trong những thập niên qua, các quốc gia phương Tây đã phải chịu đựng ba sức ép dù không kịch tính bằng chiến tranh hay suy thoái, nhưng chúng cũng gây ra nhiều bất ổn, đó là toàn cầu hóa, tiến bộ công nghệ, và quan điểm chính trị ủng hộ hai yếu tố này.

Ở Mỹ, không phải là trùng hợp ngẫu nhiên khi Trump đang thắng thế ở Vành đai Rỉ sét (Rust Belt – tức khu vực đông bắc Hoa Kỳ) và những khu vực bị phi công nghiệp hóa. Quá trình tự động hóa sản xuất và chuyển nhà xưởng ra nước ngoài đã ảnh hưởng mạnh đến những khu vực này, bỏ lại nhiều người dân không được trang bị đầy đủ để cạnh tranh trong nền kinh tế ngày nay. Trump đã tận dụng những lo âu và phẫn nộ tương tự như cách Bernie Sanders, một nhà phê bình toàn cầu hóa và tự do thương mại, đã thắng cuộc bầu cử sơ bộ ở Michigan.

donald-trump-va-nigel-farage

“Không có lý gì có thể cho phép chúng ta ủng hộ một gã hề phân biệt chủng tộc, giới tính, và bài ngoại như Donald Trump,” Dean Baker, một nhà kinh tế học và người viết blog của trung tâm Nghiên cứu kinh tế và chính sách theo chiều hướng tự do ở Washington đã nói gần đây. “Nhưng chúng ta cũng phải biết rõ rằng những người lao động đến với ông ta bởi vì họ có những bất bình thật sự. Bởi vì hệ thống đã bị thao túng để chống lại họ.”

Tương tự như thế, không phải ngẫu nhiên khi đảng UKIP được ủng hộ rộng rãi tại những vùng công xưởng trước đây ở miền bắc nước Anh, ở vành đai công nghiệp West Midlands, và những khu dân cư có nhiều thành phần lao động ở ngoại ô Luân Đôn. Khi những công việc mang địa vị cao bị thay bằng những công việc ở nhà kho lương thấp, sự phẫn nộ với những người nhập cư lại gióng lên mỗi ngày.

***

Nửa thế kỷ qua, các đảng phái lớn ở hai bờ Đại Tây Dương đã lan truyền ý tưởng rằng tự do thương mại và toàn cầu hóa là những chìa khóa cho sự thịnh vượng. Các nhà kinh tế học cố vấn cho các đảng phái thừa nhận rằng, giao thương sẽ có người thắng và kẻ thua, nhưng người thắng sẽ đền bù cho kẻ thua. Nhóm thiếu số nắm quyền bàn bạc, thúc đẩy và ký kết các quá trình đó.

Nếu bạn đang đọc bài viết này, thì bạn là một trong những người thắng. Bạn được hưởng nền giáo dục cao, có trình độ chuyên môn, và được hưởng lợi từ những thay đổi của sự phân công lao động quốc tế (ví dụ: tài chính, tư vấn, truyền thông, công nghệ), hay không bị ảnh hưởng nhiều từ sự cạnh tranh toàn cầu (ví dụ: ngành luật, y tế, và giới học thuật).

Từ một vị trí ổn định trên nấc thang kinh tế, chúng ta có thể dễ dàng ca tụng những thành quả đạt được từ công nghệ và toàn cầu hóa, như là những mặt hàng phong phú với giá rẻ ở những nước giàu và sự sung túc ngày càng tăng ở những nước nghèo. Chúng ta cũng dễ bác bỏ những lý lẽ của những người đã làm ngơ những lợi ích của quá trình này, hay là những người không thấy rằng quá trình này là không thể đảo ngược.

Nhưng như Baker đã chỉ ra, “những người được hưởng lợi” từ sự biến đổi kinh tế “đang hành xử một cách đạo đức giả” khi họ “chế nhạo những nhận định sai lầm của các nạn nhân” – đặc biệt khi mà giờ đây những tác động của sự cạnh tranh toàn cầu và tiến bộ công nghệ đã bắt đầu tràn vào những phân khúc từng được bảo vệ.

Trong một thế giới của xe hơi và xe tải tự lái, tương lai của những người lái xe tải, taxi, xe cho thuê, và người giao hàng sẽ như thế nào? Dĩ nhiên đây sẽ là một tương lai không sung túc gì mấy. Và sự phá hủy sáng tạo (phả bỏ cái cũ để phát triển những cái mới tốt đẹp hơn) không phải tốt cho tất cả mọi người.

Với những phần mềm chuyển giao tiền không tốn phí, những robot y tế có thể làm những thao tác phẩu thuật tinh xảo nhất, và các thuật toán thông minh có thể chẩn đoán bệnh hay đưa ra các tư vấn pháp lý, thì tương lai sẽ ra sao với những người làm ngân hàng, chuyên gia phẫu thuật, các bác sĩ, luật sư, và những người làm chuyên môn khác?

Giới trung lưu cảm thấy mình càng rời xa các đòn bẩy quyền lực. Họ thất vọng và nuôi dưỡng sự bất bình cho đến khi một số chính trị gia dân túy xuất hiện. Farage và Trump nói với họ rằng đã đúng khi tức giận, và sự bất bình của họ là chính đáng. Họ nên nổi điên không chỉ với những người thắng mà cả những người nhập cư.

Nguồn Nghiên cứu quốc tế.

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: