Hà Thành thanh lịch nay đâu?

“Vì lợi ích 10 năm, trồng cây. Vì lợi ích 100 năm, trồng người”. Chúng ta hãy xem sau một thời gian ngắn, chính sách “trồng người” này đã tàn phá nền văn hóa của người Hà Nội – “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài. Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An.” – như thế nào.

Văn hóa “Hà Thành thanh lịch” đã được hình thành và phát triển từ cách đây hàng trăm năm, qua nhiều thế hệ nối tiếp nhau. Dưới 80 năm đô hộ của thực dân Pháp, văn hóa đó đã không hề bị mai một, mà còn được bổ sung để hoàn thiện và phát triển rực rỡ hơn. Nhưng kể từ năm 1954, dưới bàn tay của những người tự nhận là “tiền phong của dân tộc”, chúng ta cùng xem nền văn hóa đó đã bị tàn phá như thế nào.

Phải mất bao nhiêu năm để xây dựng được một nền văn hóa? Từ hơn nửa thế kỷ trước, Hà Nội được mệnh danh là đất “ngàn năm văn vật”, nơi đã trải qua “4.000 năm văn hiến”. Hà Nội được xưng tụng là “Hà Thành thanh lịch”, nơi nổi tiếng trên toàn quốc vì đã đào tạo ra những “trai thanh, gái lịch”.

Hà Nội xa xưa, chỉ là một thành phố xinh xắn, hiền hòa với 36 phố phường và 5 cửa ô. Phố Hà Nội ngắn nhưng sạch sẽ, nhà không rộng nhưng rất khang trang. Người Hà Nội hầu như quen biết nhau gần hết. Mọi người chung sống hài hòa, đối xử với nhau lịch sự đến mức khách sáo. Ngày đó khoảng cách giàu nghèo không chênh lệch nhiều.

***

Văn hóa Hà Nội xưa là hình ảnh những người đàn ông phong độ, lịch lãm, chỉnh chu mỗi khi bước ra ngoài đường; là các bà nội trợ nền nếp, đảm đang, khăn nhung, áo lụa khoe tài nữ công gia chánh qua những mâm cỗ thịnh soạn vào những ngày lễ tết; là các cô thiếu nữ duyên dáng, e ấp trong các tà áo nhung, các tấm khăn quàng lên chùa lễ Phật buổi đầu năm…

Người xưa Hà Nội khi vui thì không quá sôi nổi, ồn ào; khi bất bình , giận dữ thì biết kiềm chế lời ăn tiếng nói, để không làm mất lòng người khác. Nét thanh lịch của người Hà Nội không chỉ “tập” trong một sớm một chiều là được, mà nếp sống đó phải có sẵn trong các gia đình từ khi những đứa trẻ chưa sinh ra, rồi khi sinh ra và lớn lên, chúng được lĩnh hội “nền” văn hóa đó mà trở thành thanh lịch.

Trong quá trình đó là sự theo dõi, uốn nắn, dạy dỗ của các bậc cha mẹ. Để rồi khi đến tuổi trưởng thành, người con trai trở nên một thanh niên phong lưu, lịch lãm, mạnh dạn bước vào đời; người con gái trở thành một thiếu nữ đức hạnh, đảm đang, đủ khả năng để quán xuyến một gia đình mới. Rồi họ lại dạy con mình theo nếp sống đó… !

Nhiều nơi nhận xét, người Hà Nội khéo ăn khéo nói, nhưng không thực lòng, xử sự mềm mỏng nhưng thiếu chân tình, lịch sự, nhã nhặn nhưng ngầm kiểu cách. Cũng có nơi nói, người Hà Nội coi trọng thể diện nên sống che chắn, kín đáo… Sợ dư luận nên sống cho người ngoài nhiều hơn là cho mình. Đó là ưu điểm hay nhược điểm, tùy người nhìn!

***

Nhưng từ sau năm 1954, cùng với sự biến động của tình hình đất nước, mọi thứ ở Hà Nội cũng nhanh chóng thay đổi. Nếp sống lễ giáo, gia phong của người Hà Nội bị những người tự nhận là “tiền phong của dân tộc” lên án là phong kiến, tiểu tư sản… Họ hô hào từ bỏ để học theo “nếp sống mới”.

Ngay sau giải phóng, người Hà Nội bị dồn ra các vùng ven để lấy chỗ cho những người “có công ơn với cách mạng”. Đó là những người từ các vùng nông thôn Hà Đông, Nam Định rồi Ninh Bình lên. Những người Hà Nội còn sót lại như cá nằm trên thớt, sống phải thích nghi theo lối sống của những này mới mong được yên thân.

Trong các sinh hoạt công cộng, những buổi học tập chính trị, diễn giả đã không ngần ngại dùng những từ ngữ thiếu văn hóa “thằng này, con nọ”, “mày, tao, chi, tớ”. để khích động lòng căm thù của người nghe. Mọi nếp sống thanh lịch, tao nhã của người Hà Nội đã đều bị phá nát.

Được trưởng thành trong một môi trường như vậy, người dân dễ dàng trở nên hiếu động, hung hăng, sẵn sàng đỏ mặt, xăn tay gây gổ, mở miệng ra là chửi thề, dùng các từ ngữ thô lỗ “đéo”, “đếch” để mở đầu câu chuyện. Những điều này còn ghi lại trong tâm trí, rất nhiều người có thể làm chứng tôi tôi. Và đây chính là sự khởi nguồn cho nếp sống vô văn hóa hiện nay!

***

Rồi Hà Nội xuất hiện những kiểu hàng quán “cơm mắng, phở chửi” không giống ai. Khi vào đây khách hàng không phải là thượng đế, mà bị đối xử như những đứa con ở. Điều ngạc nhiên là mỗi lần nghe mắng chửi, khách trong quán không những không tức giận, mà lại còn nháy mắt với nhau và rú lên cười. Người ta bảo quán đông khách là vì có các món ngon và rẻ, vậy hóa ra vì tham “ngon và rẻ” mà đánh mất cả tư cách sao?

Ăn uống ở Hà Nội các thực khách cũng xả rác vô tư. Những xương xẩu, giấy lau, vỏ quất, vỏ chanh vứt bừa bãi. Ăn xong, thậm chí đang ăn khạc đờm, nhổ rãi ra nhà. Trong đám đông mà đùa rỡn, cười nói quang quác như ở chỗ không người. Ra đường, muốn đi tiểu tiện thì quay đi quay lại, thấy vắng người là vạch quần xả súp bắp.

Nền văn hóa Hà Nội hiện nay là loại “văn hóa chợ trời” do cuộc sống sô bồ, chụp giật. Các nam thanh nữ tú được thay thế bằng các cán bộ cục mịch, dữ dằn, và các anh thanh niên vai u, thịt bắp, chửi thề như pháo nổ. Trở về thăm cố hương, những người Hà Nội năm xưa không khỏi ngậm ngùi, tiếc nuối cho một nếp văn hóa cao đẹp đã từng đi vào thơ ca xưa.

Gần đây, do bị lên án là để văn hóa Hà Nội đến hồi “tồi tệ”, những người “tiền phong của dân tộc” đã ra các nghị quyết kêu gọi xây dựng lối sống mới, lại chính là theo cách của Hà Nội xưa. Rõ khổ, “phú quý sinh lễ nghĩa”, ấy vậy mà nay “lễ nghĩa” không nổi, vì anh có thực sự “phú quý” đâu, chỉ là do chộp giật hoặc chèn ép người khác mà có được thôi. Hạng ấy thì không thanh lịch được!

Đoan Nghi

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

2 Responses to Hà Thành thanh lịch nay đâu?

  1. Tim says:

    Cam on ban da chiu kho kheo bien tap lai.

    • Thành says:

      Cảm ơn tác giả!

      Vì đã được bổ sung nhiều kiến thức về văn hóa, chính trị và lịch sử của Hà Nội.

      Một thành phố từng đẹp như thế, mà bây giờ tan nát cả “thượng tầng” lẫn “hạ tầng”.

      Xin cảm ơn!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: