Phản biện trong ngành khoa học xã hội

Gần như toàn bộ các nhận định của ngành khoa học xã hội đều mang tính tương đối. Túi khôn của đời – các giá trị học thuật của ngành khoa học xã hội – phần lớn nằm trong các câu ca dao và tục ngữ do ông cha để lại. Nhưng nội dung của chúng cũng có thể mâu thuẫn với nhau.

Ngành khoa học xã hội cũng có những nguyên lý và định luật như bên khoa học tự nhiên. Ví dụ như nguyên lý vừa phải, (qui) luật nhân quả… Hai câu “Ở hiền gặp lành” hay “Ác giả ác báo” nằm trong (qui) luật nhân quả, một “luật đời” phổ biến, mà nhiều người vẫn thường hay viện dẫn (áp dụng). Nhưng chúng không phải chúng lúc nào cũng đúng, và thực tế đã nhiều lần minh chứng cho điều này.

Giá trị học thuật cao nhất, câu nói sâu sắc nhất, đỉnh cao nhất của văn hóa phương Đông – câu nói mà hai phe tín đồ tôn thờ Khổng Tử và Lão Tử đều nhận là của “thày” mình – là câu: “Thánh thì không nói”. Đúng vậy, thánh thì không nói, vì nói ra ắt sẽ có sai, sai thì không phải thánh nữa. Vậy thì để thánh an toàn, tốt hơn là không nên nói – im lặng!

Lão Tử nói: “Thư bất tận ngôn, ngôn bất tận ý.”, tức viết không bao giờ đầy đủ được như nói. Nói dù có hay đến mức nào, cũng không diễn tả được toàn bộ suy nghĩ của mình. Thế thì nói ra là sai rồi, tuy nhiên cũng chẳng có phương pháp truyền đạt thông tin nào khác tối ưu hơn nên, ta vẫn cần nói – vì ta không phải thánh! Tôi nghiêng về khả năng câu “đỉnh cao” trên là của Lão Tử.

Vậy thì khoa học tự nhiên đã tương đối rồi, khoa học xã hội còn tương đối hơn nữa. Những người làm trong ngành này không chỉ giỏi, mà còn phải khéo léo, chứ không thể “lập dị” hay “trực tính” như mấy anh bên khoa học tự nhiên. Nguyên lý tiền khởi là “im lặng”, các giá trị học thuật thì có thể mâu thuẫn với nhau, lấy đâu căn cứ (luận cứ, luận điểm) để mà phán xét người khác? Nhà khoa học thuần túy không đổi linh hồn lấy lợi ích!

Trong ngành khoa học xã hội, sửa văn hay bình văn là phản biện. Như phản biện các đề tài khoa học bên ngành khoa học tự nhiên. Phản biện có thể khen, có thể chê; có thể đồng tình, có thể mâu thuẫn, nhưng cần trên tinh thần xây dựng. Các nhận xét, đánh giá cần thẳng thắn, chân thành, đi thẳng vào vấn đề, tránh phán xét ngoài lề. Trí thức đối đãi với trí thức cần lịch thiệp. Người không lịch thiệp, ắt không phải là trí thức.

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: