Xe máy là gì?

Thật ngớ ngẩn khi hỏi một câu như vậy trong một đất nước có vài chục triệu cái xe máy, và bản thân tôi đã dùng “xe máy” để đi làm mười mấy năm nay. Nhưng cách người Việt Nam gọi tên loại phương tiện này vẫn là điều thú vị, và đáng phải bàn.

Xe máy – hay gọi đầy đủ là xe gắn máy – là cách gọi của người Việt Nam đối với một loại phương tiện mà theo cách hiểu của họ, đó là một chiếc xe đạp có gắn thêm chiếc máy vào rồi nó tự chạy, người đi trên nó không cần phải đạp nữa. Người ta gọi thế đơn giản là vì ngày xưa Việt Nam toàn xe đạp.

Nhưng nếu chiểu theo cách gọi này, thì ôtô cũng chỉ là môt chiếc xe máy. Ôtô sẽ được hiểu là một chiếc xe ngựa, rồi bỏ con ngựa đi, lắp thêm cho nó một chiếc máy, và và rồi nó cũng tự chạy – không cần ngựa nữa – để chở con người và hàng hóa.

Xe máy và ôtô đến từ phương tây, nên ta cần tham khảo cách gọi tên hai loại phương tiện này của người phương tây, để hiểu cách đặt tên của họ, từ đó áp sang ta mới hợp lý được. Nếu chưa có từ tương đương, cần sáng tạo ra các từ mới. Từ ôtô tiếng Việt Nam có lẽ là dịch ra từ từ auto của phương tây rồi nói lái đi.

Nhưng auto là cách gọi chung của người phương tây cho các loại xe bốn bánh trước kia. Sau này do auto (ôtô) phát triển ra nhiều loại, người phương tây chia ra làm các loại xe rồi gọi tên theo dòng của chúng như car (xe bốn chỗ), taxi (xe bốn chỗ chở khách), truck (xe tải), bus (xe buýt), container (xe công ten nơ)…

Người Việt Nam thì gọi chung tất cả chúng là ôtô, kèm thêm tên phụ phía sau như: ôtô con, ôtô tải, ôtô khách (xe khách), ôtô téch (xe téch)… Họ hiểu ôtô con là do xe ngựa (bỏ ngựa) gắn máy vào, ôtô tải là do “xe trâu, xe bò” (bỏ trâu, bò) gắn máy vào… Cách hiểu này xem ra cũng khá hợp lý!

Xe-may-la-gi

Quay lại với “xe máy”, người phương tây gọi chung các phương tiện hai bánh là moto. Khi dòng phương tiện này mới vào Việt Nam, người nam ta đã khá bối rối khi đặt tên cho chúng. Ban đầu chúng còn được gọi bằng những cái tên khá ngô nghê như: bình bịch – theo tiếng kêu của chiếc ống khói (bô) của nó. Thế nên mới có câu: “A bình bịch về làng!”.

Sau này thấy bất hợp lý, vì có những loại xe không kêu bình bịch, mà lại kêu vè vè, người ta mới gọi tên theo dòng xe các hãng đặt như: Babetta, Simson, DD, 67, 82 (không biết là năm sản xuất hay dung tích xi lanh). Người trong nam còn “ù lì” hơn, gọi chúng là Honda – vì xưa xe máy chỉ có hãng Honda vào Việt Nam. Thật oan cho Yamaha, Suzuki… !

Chuyện còn phức tạp hơn nữa, đó là xe máy không chỉ có xe máy xăng, mà còn có cả xe máy điện. Người Việt Nam dùng từ “xe điện” để gọi chung cho dòng xe chạy điện, bất kể chúng là hai bánh hay bốn bánh. Nếu chiếc xe đạp có gắn thêm máy điện, thì gọi là xe đạp điện, ôtô thì gọi là ôtô điện. Xe đạp điện hết điện vẫn có thể đạp (cơ) để đi.

Theo cách gọi trên, thì phải gọi xe Babetta là “xe đạp xăng”. Vì nó là một chiếc xe đạp có gắn thêm chiếc máy, và chiếc máy đó chạy xăng. Khi hết xăng, người đi vẫn có thể đạp để đi tiếp, dù tôi quan sát đây – có vẻ – là một cực hình. Babetta từng là một loại xe “làm mưa làm gió” ở Việt Nam.

Thủa các dòng xe hai bánh mới vào Việt Nam, ban đầu vì quá mừng rỡ và bối rối, người bắc gọi chúng theo tên dòng xe các hãng đặt (không phải tên các hãng), còn người nam – ngô nghê hơn – gọi chúng là Honda (tên một hãng xe). Hai cách gọi tên này đều không hợp lý, tạm bợ mang tính đối phó, vì không nghĩ ra được từ mới.

Sau này, do có nhiều dòng xe xuất hiện trên thị trường, nên ở ngoài bắc sẽ rất phức tạp về cách gọi tên, vì có thể làm người đối thoại không hình dung được nếu chưa từng gặp, còn ở trong nam thì đã có các hãng xe khác (ngoài Honda) vào Việt Nam, nên người Việt Nam gọi chung các loại xe hai bánh – chạy xăng – là xe máy.

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: