Bàn về từ “hóa” – 化

Từ “hóa” (chữ  trong tiếng Hán) có nghĩa gốc là sự thay đổi, biến đổi, biến hóa… Môn “Hóa học” trong trường học cấp 2, cấp 3 là môn học về sự biến đổi của vật chất. Ngành hóa là ngành nghiên cứu về sự biến đổi của vật chất trong thế giới tự nhiên, để tìm ra những điều hữu ích cho con người.

Tôi viết về chữ Hán nhiều sợ mọi người đổ cho là sính Trung (Mao nhều, Tập nhều), nhưng không viết thì không được, vì tiếng Việt mượn tiếng Hán nhiều quá. Thực ra tôi nhớ rất ít chữ Hán, vì chữ Hán tượng hình, lằng nhằng khó nhớ. Giản thể còn khó nói gì đến Phồn thể. Nghe nói Hán ngôn có đến 37 vạn chữ, và rất nhiều người Trung Quốc không nhớ hết các “chữ” của nước mình.

Bài này tôi sẽ không bàn về nghĩa của từ “hóa” – viết theo Hán tự là chữ  – vì nghĩa của từ này đã xác định và rõ ràng rồi. Mà vấn đề tôi muốn đưa ra bàn là, khi chúng ta ghép từ “hóa” với một từ (đơn hoặc ghép) khác, để trở thành một cụm từ có nghĩa (ngữ) như: cụ thể hóa, tự động hóa, bê tông hóa, công nghiệp hóa, lý thuyết hóa, thực tế hóa, tha hóa…

***

Từ “hóa” khi ghép với từ nào đó thành một ngữ (cụm từ), thì ta hiểu đó là một công cuộc thay đổi, hay biến đổi… Ví dụ: bê tông hóa nông thôn, là đổ bê tông diện rộng (mọi thứ có thể) ở nông thôn như đường sá, cầu cống, kênh mương, sân kho… Cụm từ “bê tông hóa” người ta không nói khi đổ bê tông một tuyến đường, một con mương.

Từ “hóa” khi dùng như vậy rất hay, hãy tưởng tượng nếu ta không ghép từ “hóa” với các từ khác để trở thành các cụm từ có nghĩa, thì ta sẽ phải giải thích rất dài. Ví dụ cụm từ “bê tông hóa” nông thôn, ta sẽ phải nói dài ra thành: đổ bê tông diện rộng hay đại trà  ở nông thôn. Hay câu “cụ thể hóa” các nghị quyết, ta sẽ phải nói dài thành: làm cho cụ thể, rõ ràng các nghị quyết.

Tôi đã để ý – trên các phương tiện thông tin đại chúng – rất nhiều trường hợp không hiểu vấn đề này, nhiều người – có cả các cán bộ cấp cao – nói nhầm. HỌ không phân biệt được giữa “cụ thể” và “cụ thể hóa”, giữa “đổ bê tông” và “bê tông hóa”… Họ sử dụng các từ số ít cho số nhiều và ngược lại, nói sai một cách rất tự tin. Từ “hóa” cũng chỉ ghép với những từ có gốc Hán ngôn, chứ không ghép với những từ thuần Việt.

***

Chữ nghĩa là chuyện đau đầu, nhưng nếu không có chữ nghĩa thì anh không thể là cán bộ giỏi. Người lãnh đạo giỏi cần giỏi cả lý thuyết lẫn thực hành, ở họ phải có sự pha trộn hoàn hảo của nhiều thái cực. Họ phải nửa nông dân nửa trí thức, nửa đồ tể nửa thày tu… Chứ một người lãnh đạo mà thiên quá về một thái cực, là chính thể đất nước đó đang có vấn đề.

Tôi đã từng thấy một ông phó thủ tướng không phân biệt được hai từ “trí thức” và “tri thức”, ông ta dùng lẫn lộn. Chắc từ nhỏ ông ta đã luôn bận rộn, không có thời gian “thất bại” để nếm trải và chiêm nghiệm… Một người không có quá trình “ghê gớm” về cả lý thuyết và thực hành, mà lại leo được lên cao sẽ không phải là nhân tài xưa nay hiếm.

Đó là lý do đất nước ta có rất nhiều lãnh đạo hạng xoàng. Bởi rất nhiều “con ông cháu cha” không cần có trải nghiệm “gan góc”, nhưng đã được nâng đỡ để thành công và thành danh. Còn những người có tài thực, có trải nghiệm, lăn lộn thực thì lại không được “quy hoạch”. Một ông thuần nông dân hay trí thức làm lãnh đạo, thì điều đó đều không tốt cho đất nước.

***

Tất nhiên, theo các bài viết trước của tôi, thì ở đây người đọc cần phân biệt chữ trong tiếng Trung và từ trong tiếng Việt. Theo đó, trong tiếng Việt thì chữ  (của tiếng Trung) được viết là một từ  – đó là từ “hóa” – do ba chữ cái h, o, a và dấu sắc (‘) ghép lại mà thành. Hai cách viết này người Việt đều đọc là “hóa”, còn bên kia đọc là gì tôi không biết.

Advertisements

Về Thành
Tiến lên phía trước!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: